Μοίρες https://www.booked.net
+17°C

Αφιέρωμα στο λιομάζωμα διαχρονικά Μέσα από τις μνήμες της εκπαιδευτικού Βαγγελιώς Ανδρουλιδάκη

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο:
Αφιέρωμα στο λιομάζωμα διαχρονικά Μέσα από τις μνήμες της εκπαιδευτικού Βαγγελιώς Ανδρουλιδάκη

Της Εύας Καπελλάκη-Κοντού*

 

Βρισκόμαστε στον παλαιό ελαιώνα στην Βρύση της Αγ. Μαρίνας στην είσοδο του χωριού Σίβα Φαιστού κι έχουμε την τιμή να έχουμε μαζί μας την κα Βαγγελιώ Ανδρουλιδάκη η οποία είναι από τον Σίβα και θα μας αφηγηθεί τα του λιομαζώματος περασμένων δεκαετιών και θα έχουμε μια πολύ όμορφη συζήτηση επί του θέματος, την καλωσορίζουμε.

-Γεια σας! Εγώ απ’ ό,τι θυμάμαι τα παλιά χρόνια οι αγρότες μάζευαν τις ελιές από κάτω μόνο με τα χέρια, μετά τις έβαζαν σε κοφίνια ή λιναρένια τσουβάλια.

Αυτό γιατί;

- Δεν υπήρχαν τότε πλαστικά τσουβάλια και τώρα επιστρέψανε στα λιναρένια για την καλύτερη μεταχείριση του ελαιοκάρπου. Μαζεύανε όλοι, από κάθε οικογένεια μικροί- μεγάλοι. Στα μικρά παιδιά έδιναν τη «μαδαριά», δηλαδή ένα κουπάκι που βάζανε το τυρί, μικρό για να το γεμίζουν εύκολα και τους τάζανε οι μεγαλύτεροι: «αν μαζέψεις 1, 2, 3 τέτοια θα σου αγοράσουμε αυτό, εκείνο, το άλλο» για να τα δελεάζουν.

Μάλιστα, πολύ ενδιαφέρον!

- Και όλοι μαζεύανε έτσι τις ελιές μία –μία από τη γη. Αυτή η διαδικασία όμως δαπανούσε πολύ χρόνο.

Πότε άρχιζε η περίοδος του λιομαζώματος;

- Το λιομάζωμα άρχιζε από τον Νοέμβριο.

Και τελείωνε;

- Τελείωνε τον Μάρτιο.

Τόσο πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα!

Ναι βέβαια! Είχαμε βέβαια μόνο χοντρολιές γι’ αυτό και τις μάζευαν με τα χέρια αυτές που έπεφταν κάτω.

Δεν τις ράβδιζαν;

Δεν τις ράβδιζαν γιατί καταστρέφονταν το δέντρο απ’ ό,τι ξέρω οπότε δεν τις ακουμπούσαν καθόλου.

Τις κλάδευαν;

Πολύ λίγο και μόνο αν έσπαγε ο αέρας κάποια κλαδιά ή αν ήταν πολυφορτωμένα αλλιώς δεν τα πείραζαν καθόλου, γιατί δεν ποτιζόταν αυτές οι ελιές, ήταν και μακριά από το χωριό. Το καλύτερο λάδι έβγαινε προς τη μεριά του Λισταρου.

Επειδή είναι ρίζα, όπως λέγεται;

- Μάλλον, τα χωράφια ευνοούσαν την καλλιέργεια της ελιάς, ξέρω ότι για να φυτέψει κάποιος ελιά έπρεπε να πάει από τη Οδηγήτρια και πιο κάτω προς το Κεφάλι που υπήρχαν ακόμα άγριες ελιές βγάζανε από κει κάποιες παραφυάδες αλλά μαζί και κομμάτια από τον κορμό της αγριελιάς τα φύτευαν κι από κει γινόταν μετά η κανονική ελιά.

Κατάλαβα! Ολόκληρη διαδικασία!

- Ναι και όλοι οι άνθρωποι από κει έχουν κάνει τις χοντρολιές τους και καλό θα ‘ταν να διασωθούν σ εκείνη την περιοχή οι αγριελιές γιατί νομίζω ότι δεν έχει γίνει κάποια έρευνα που να το αποδεικνύει και ίσως θα ‘πρεπε.

Πολύ ωραία μας τοποθετείτε τώρα θα ήθελα να σας βάλω να θυμηθείτε τα παιδικά σας χρόνια, όταν πηγαίνατε στο Δημοτικό, μια ημέρα λιομαζώματος ή μια περίοδο ή κάτι που σας εντυπώθηκε ανεξίτηλα στην μνήμη στην πορεία των χρόνων!

- Όταν τα παιδιά δεν είχαν σχολείο κατά κανόνα όλα τα παιδιά του χωριού τα έπαιρναν οι γονείς τους και πήγαιναν και μάζευαν ελιές. Εκεί απ’ ό,τι θυμάμαι παίζαμε κιόλας! Εγώ θυμάμαι που έβρισκα «μουρμούρες» κάτι χοχλιοί πράσινοι και τους έπαιζα και μάζευα φύλλα και τους έβαζα να κοιμηθούν.

Φαινόταν από την τρυφερή ηλικία ότι θα γινόσασταν εκπαιδευτικός!

- Ίσως, μ’ άρεσε κιόλας να παίζω γιατί σίγουρα ένα παιδί δεν μπορεί να μαζεύει ελιές από το πρωί ως το απόγευμα...

Ήθελα να ρωτήσω επιπρόσθετα, γύρω από την ελιά, υπήρχαν ξυνίδες;

- Έπρεπε με τα χέρια να ξεπατώνεις τις ξυνίδες. Και τις ελιές αυτές τις συγκέντρωναν στα πατητήρια κι όταν γέμιζαν ερχόταν το εργοστάσιο και τις έπαιρνε για να τις αλέσει.

Πόσα οξέα ήταν;

- Αυτό ήταν «βαρύ» τότε δεν μετρούσαν οξέα, φαντάζομαι. Τηγάνιζε η νοικοκυρά με αυτό το λάδι και γέμιζε κάπνα το σπίτι. Πολύ βαρύ!

Εγώ θυμάμαι που έλεγαν πως το λάδι ήταν 7 οξέων δηλαδή βιομηχανικό, ακατάλληλο προς βρώση!

- Νομίζω όμως ότι δε θα ‘ταν κακό, πέρα από την έντονη γεύση που είχε γιατί δε θυμάμαι ν’ αρρωσταίνουν οι άνθρωποι ούτε από καρδιά, ούτε από τίποτα άλλο.

Αν μπορείτε να μας πείτε κι αν θυμάστε να μας αφηγηθείτε την εξέλιξη του λιομαζώματος. Από τη δεκαετία του ’60 και εντεύθεν.

- Τότε είχαν βγει κάτι μηχανές σαν «σκαντζόχοιρος» με «αγκάθια» και δυο ρόδες. Έπρεπε όμως να έχει καθαριστεί πολύ καλά η ελιά από κάτω πριν αρχίσει να πέφτει ο καρπός. Την γύριζαν γύρω από την ελιά σαν ρολό με αγκάθια. Μάζευε λοιπόν, τις ελιές και τις έριχνε σ’ ένα μικρό καλάθι. Αυτές τις ελιές μετά τις έριχναν σ’ ένα μεγαλύτερο καλάθι και τις κοσκινίζανε γιατί μάζευε και πετραδάκια και φύλλα ξερά ή ξεραμένες ελιές τις κοσκίνιζαν λοιπό και μετά τις ρίχνανε στο τσουβάλι.

Αργότερα, πιστεύω στη δεκαετία του ’70 βγήκαν στην αγορά τα ελαιόπανα που δεν χρειάζονταν να καθαρίσεις κάτω την ελιά απλά άπλωνες τα δίχτυα τα οποία ήταν πλαστικά, χοντρά άκαμπτα. Τ’ άπλωνες γύρω - γύρω από την ελιά τα πέτρωνες για να μην τα πάρει ο αέρας, περίμενε ο αγρότης να πέσει ο καρπός χωρίς να ραβδίσει την ελιά και μπορεί να τα μαζεύανε λέγοντας: Πάμε να σηκώσουμε τα πανιά! Μπορεί να γινόταν αυτό 3 ή 4 φορές για όλη τη σεζόν για να σηκωθούν τα πλαστικά ελαιόπανα.

Κι αυτές χρειάζονταν καθάρισμα για να πάνε στο εργοστάσιο, γιατί συγχρόνως με την ελιά έπεφταν και τα φύλλα.

Η ποιότητα του λαδιού μ’ αυτή τη μέθοδο του λιομαζώματος, ήταν καλή;

- Νομίζω ότι ήταν καλή γιατί δεν έβαζαν πια τις ελιές στα πατητήρια, πηγαίνανε κατευθείαν στο εργοστάσιο και τα παλιά χρόνια η περιοχή μας είχε μόνο τον Ελαιουργικό Συνεταιρισμό της Αγ. Μαρίνας. Αργότερα οι ιδιώτες φτιάξανε κι άλλα εργοστάσια οπότε μπορούσαν ν’ αλέθουν πολλές ελιές συγχρόνως.

Ήταν πάρα πολύ δύσκολο να γίνει αυτή η αλλαγή, απ’ ό,τι θυμάστε;

- Ναι βέβαια, απ’ ό,τι θυμάμαι. Παλιά φαντάζομαι βασικός παράγοντας ήταν το οικονομικό δεν είχε ο κόσμος λεφτά και ασχολούνταν μονάχα με την γεωργία.

Αργότερα η Αγροτική Τράπεζα έδινε δάνεια κι επιδοτήσεις για ν’ αγοράσουν τα μηχανήματα του ελαιοτριβείου και έτσι φτιάχτηκαν περισσότερα ελαιοτριβεία.

Επίσης υπάρχει μια περίοδος, μια δεκαετία περίπου, που εγκαταλείφθηκε η αγροτιά και οδηγήθηκαν οι αγρότες στ’ αστικά κέντρα, δεν είναι έτσι;

- Φύγανε πάρα πολλοί για το Ηράκλειο και την Αθήνα αλλά επί της ουσίας δεν εγκαταλείφθηκαν ποτέ, γιατί γυρνούσαν το χειμώνα για το λιομάζωμα, δεν τις αφήνανε να χαθούνε.

Από τη δεκαετία του ’90 που άνοιξαν οι Πύλες για τους οικονομικούς μετανάστες από τις Βαλκανικές χώρες θυμάστε κάτι να μας πείτε αναφορικά με αυτούς τους ανθρώπους και το λιομάζωμα;

- Εδώ πρέπει να πούμε ότι περίπου τη δεκαετία του ’70 αρχίσανε εδώ να φυτεύουν τις ψιλολιές – την κορωνέικη ποικιλία που ο κάθε άνθρωπος που είχε ένα χωράφι που μπορούσε να ποτίσει, φύτευε αυτές τις ελιές οι οποίες είναι μικρότερες σε μέγεθος, άρα το κάθε στρέμμα έβαζε πολλά ελαιόδεντρα, μπορεί 30 με 40 περίπου…

Εγώ ξέρω στα 16 στρέμματα χώρεσαν 200 ελαιόδεντρα!

- Οπότε επειδή ποτιζόταν τις λιπαίναμε έκαναν περισσότερες ελιές, άρα βγάζανε περισσότερο λάδι και το λάδι αυτό ήταν το extra παρθένο, όπως το ονομάζουν οι ελαιουργοί.

Κι όλοι οι αγρότες σιγά – σιγά φυτέψανε τις ελιές κι από τότε άρχισε η παρακμή της χοντρολιας!

Σχεδόν εγκαταλείφθηκε η χοντρολιά και μόνο τώρα τελευταία άρχισαν κάποιοι να τις περιποιούνται και να τις ξαναμαζεύουν.

Όταν την μαζέψεις την χοντρολιά γρήγορα και την αλέσεις, το λάδι που βγάζει είναι πολύ χαμηλής οξύτητας. Είναι πολύ νόστιμο και πιο γλυκό από την κορωνέικη. Εμένα προσωπικά μού αρέσει περισσότερο.

Και οι σταφιδολιές τι είναι;

- Βγαίνανε από τις χοντρολιές μόνο. Όταν πέφτανε οι πρώτες βροχές, δεν ξέρω για ποιο λόγο όχι όλες οι ελιές από κάθε δέντρο, μπορεί οι μισές να γινόταν καφέ και κάπως συρρικνώνονταν σαν σταφίδα. Αυτές ήταν οι σταφιδολιές που μπορούσες να τις φας κατευθείαν. Τις πλένεις δηλαδή και τις τρως. Συνήθως οι αγρότες μαζεύανε πολλές, οπότε έκαναν άρμη όπως αυτή που βάζουμε την φέτα, και έβαζαν τις σταφιδολιές και τις διατηρούσαν για ένα ολόκληρο χρόνο.

Είναι πάρα πολύ νόστιμες.

Η αλλαγή αυτή από την χοντρολιά προς την ψιλολιά την κορωνέικη είναι απόρροια του αναδασμού γης που έγινε;

- Μπορεί να συνέβαλε κι αυτό.

Πάμε τώρα στους οικονομικούς μετανάστες.

- Πάρα πολύ μεγάλη και απαιτητική η συγκομιδή, οπότε χρειαζόταν πολλά εργατικά χέρια που μόνος του ένας δεν μπορούσε να την φέρει εις πέρας. Είχε π.χ. 100,200,…500 ελαιόδεντρα, έπρεπε να βρει εργάτες.  Βοήθησαν οι μετανάστες οι οποίοι πιστεύω ότι βοηθούσαν εμάς αλλά και αυτοί έπαιρναν χρήματα και τα στέλνανε στην πατρίδα τους.

Τα πρώτα χρόνια βέβαια η σχέση ήταν άκρως φιλική! Ξέρω οικογένειες που τους φιλοξενούσαν και τους είχαν ίδια με την οικογένειά τους. Το ίδιο φαγητό να φάνε κι αυτοί. Ήταν μια συμβίωση αρμονική. Τώρα πάλι άλλαξε το σκηνικό φύγανε πήγαν σε άλλα μέρη ή επέστρεψαν στη χώρα τους.

Ή μήπως έγιναν κι αυτοί «αφεντικά»;

- Ενίοτε συμβαίνει κι αυτό, ορθοπόδησαν πολλοί στον τόπο μας αγόρασαν γη, έφτιαξαν το σπιτικό τους, ρίζωσαν, έγιναν με τη σειρά τους επιτυχημένοι επαγγελματίες.

Εδώ θα σας πω ότι στα πρώτα χρόνια δυστυχώς η Πολιτεία δεν ήταν οργανωμένη ώστε να ελέγχει φορολογικά τους οικονομικούς μετανάστες εις βάρος των Ελλήνων επαγγελματιών, γι αυτό και η ανέλιξη τους σε επαγγελματίες και των Ελλήνων επιχειρηματιών σε στασιμότητα με περιπτώσεις σοβαρές στην οικονομία μας.

Τώρα, από το 2000 έως σήμερα ποια είναι η εξέλιξη της ελιάς σε συνάρτηση με τον τόπο;

- Τώρα έχω δει και υπάρχουν υβρίδια ελιάς όπως στα κηπευτικά, τα οποία φυτεύουν πολύ κοντά κι μ’ ένα μηχάνημα γίνεται όλη η καλλιέργεια της ελιάς. Το κλάδεμα, το ψέκασμα, το μάζεμα. Ένας που χειρίζεται το μηχάνημα σε μια μέρα μπορεί να μαζέψει 5 στρέμματα, προσφάτως το είδα στο Τυμπάκι.

Ενοικίασαν ένα μεγάλο αγρό από την Γεωργική Σχολή του Αμπελούζου, φυτέψανε εκεί μουρέλα (δενδρύλλια) και στα 3 χρόνια με το λίπασμα και το νερό καρποφόρησαν. Πέρασε λοιπόν, το μηχάνημα αυτό συγκομιδής, δεν ξέρω με ακρίβεια σε πόσα δέντρα, νομίζω γύρω στα 5000 περίπου! Έγινε η συγκομιδή του καρπού σε μια ημέρα. Οπότε δεν χρειάζεται να ραβδίσεις με το ραβδιστικό, να στρώσεις τη λινάτσα, να σακιάσεις που απαιτεί πολύ χρόνο.

Μήπως οι πατέντες που παρουσιάζονται κατά καιρούς στη δημοσιότητα αξίζει να προωθηθούν και να ενημερωθεί το κοινό;

- Μπορεί και γιατί όχι να βγουν στην παραγωγή πολλά τέτοια μηχανήματα ώστε να μην χρειάζονται πολλά εργατικά χέρια. Αν ένας επιχειρηματίας δει και μελετήσει κάποιες από αυτές τις πατέντες θα μπορέσει κάποιες από αυτές να τις βγάλει σε μαζική παραγωγή για να διευκολύνουν τον αγρότη.

Βέβαια για να λειτουργήσει το μηχάνημα θα πρέπει να αραιώσουν τις ελιές όπως εδώ αυτός ο ελαιώνας. Βλέπουμε ότι το ένα δέντρο απέχει από το άλλο, έτσι και ψιλολιά πρέπει ν’ απέχει το ένα δέντρο από το άλλο ώστε το μηχάνημα να είναι λειτουργικό, τι λέτε;

- Θα πρέπει να γίνουν αλλαγές αλλά είναι πολύ δύσκολο να ξεριζωθούν τα δέντρα για να γίνουν συστηματικές αλλαγές.

Μπορείτε να μας πείτε πώς βλέπετε το μέλλον της ελιάς και του αγροτικού κόσμου;

- Η ελιά δεν πρόκειται ποτέ να εγκαταλειφθεί γιατί χωρίς λάδι δεν επιβιώνουμε, αν υπάρξουν βελτιώσεις, καλοδεχούμενες. Αν και έχουμε πάρα πολλά κόστη. Νομίζω ότι πρέπει να γίνεται μια ορθή χρήση νερού για την άρδευση!

Και αναφορικά με τα λιπάσματα, ας πηγαίνει ο αγρότης στον γεωπόνο του για να ξέρει τι και πόσα να χρησιμοποιήσει στον αγρό του. Όπως επίσης για τη δακοκτονία, νομίζω ότι δεν είναι ανάγκη να ψεκάζει ο καθένας με χημικά το χωράφι που βρίσκεται ο ελαιώνας, θα μπορεί να γίνεται ή ορθή χρήση ή με τις παγίδες χωρίς να είναι επιβλαβείς για τον άνθρωπο.

Πιστεύω ότι και ο γεωργικός κόσμος πρέπει να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα.

________

* Εκπαιδευτικός, αρθρογράφος και ραδιοφωνική παραγωγός.

Φωτογραφικό υλικό

Ακολουθήστε το AntilalosPress στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

λαμπρακη οε πομποδακησ ΚΩΣΤΗΣ ΜΑΡΙΔΑΚΗΣ ΕΛΙΝ ΒΙΔΑΚΗΣ ΣΗΦΑΚΗΣ ΟΠΤΙΚΑ

Περισσότερα

Σχετικά Άρθρα

Γιατί χρησιμοποιούμε cookies

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookies ώστε, να σας προσφέρουμε μία μοναδική εμπειρία πλοήγησης.Με την πρόσβαση σας σε αυτόν, συναινείτε στη χρήση cookies. Για περισσότερες πληροφορίες, ανατρέξτε στους Όρους Χρήσης, και στην Πολιτική Cookies του AntilalosPress.gr.